Uroczysta inauguracja Dni Literatury

III Dni Literatury nad Nysą rozpoczęły się oficjalnie 12 kwietnia 2018 W Forum Kultury Synagoga Görlitz. Licznie zgromadzoną publiczność powitali:

  • Dr. Michael Wieler, burmistrz Görlitz,
  • Rafał Gronicz, burmistrz Zgorzelca oraz
  • Winfried Smaczny, przewodniczący zarządu Niemieckiego Forum Kultury Europy Środkowej i Wschodniej w Poczdamie.

Rafał Gronicz nawiązał w swoim wystąpieniu do aktualnej sytuacji politycznej w Polsce oraz jej wpływie na stosunki polsko-niemieckie i opowiedział się wyraźnie za koniecznością dialogu:

Dwa lata temu, w swoim wystąpieniu przy okazji inauguracji II edycji Dni Literatury nad Nysą, podkreślałem, że cieszy mnie kontynuacja zainicjowanego w 2014 roku dialogu. Rozmowy o nas, rozmowy z nami, dyskusji o tym, jacy jesteśmy my i świat, w którym żyjemy, ukształtowany według naszych potrzeb, wygody, zapatrywań. Podczas tych krótkich, inauguracyjnych rozważań pozwoliłem też sobie na refleksję, że choć wydawać by się mogło, iż jako sąsiedzi znamy się już bardzo dobrze i nie potrzebujemy opowiadać o sobie, by się lubić, rozumieć i współpracować ze sobą, to jednak współczesne kryzysy, konflikty, odżywające nacjonalizmy i ksenofobie, czy mowa nienawiści znowu słyszalna na ulicach i dosłownie zalewająca Internet pokazują, że szczera rozmowa jest nam jeszcze bardzo potrzebna.


Dzisiaj, dwa lata później ta refleksja jest niestety wciąż jeszcze aktualna. Ba, bieg współczesnych zdarzeń, ich kierunek i retoryka, na powrót zacisnęły supeł, który powoli i z nadzieją na całkowite rozplątanie, udało nam się wspólnymi siłami poluzować. Wiem, że my – Polacy, znowu stajemy się zagadką dla sąsiadów, ale także dla siebie samych. Rowy niezrozumienia pogłębiły się, nie rozmawiamy, lecz krzyczymy do siebie. Niszczymy mosty i więzi – te między nami, wewnątrz i te zewnętrzne, z sąsiadami i partnerami. Jestem przekonany, że jeśli nie zaczniemy rozmawiać szczerze i otwarcie, zwłaszcza o tym co boli, sprawia przykrość, czy trudność – wybudujemy wokół siebie mur, który niezwykle trudno będzie zburzyć.


Dlatego cieszę się na nowe spotkania, na wspólne przekraczanie granic, łamanie barier, dyskusje. Wierzę bowiem w uzdrawiającą moc opowieści i rozmowy, w której przewodnikami są ludzie słowa. Oryginalni, odważni, doświadczeni. A Dni Literatury nad Nysą to spotkanie z najlepszymi z tych, którzy żyją wśród nas, znają nas i nie boją się mówić nam otwarcie jacy jesteśmy. Słuchajmy uważnie ich głosu.

Po wstępnych przemowach rozpoczęła się dyskusja na temat "Sharing Europe – Ile granic jest w stanie znieść Europa?" W dyskusji panelowej udział wzięli: Uwe-Karsten Heye, Olga Tokarczuk i Najem Wali.

Pod hasłem Sharing Heritage Komisja Europejska ogłosiła rok 2018 Europejskim Rokiem Dziedzictwa Kulturowego. Tytuł angielski ma podkreślać wspólnotowy i łączący charakter dziedzictwa kulturowego Europy, które należy do wszystkich i za które wspólnie ponosimy odpowiedzialność. Ale jak aktualnie wygląda Europa, jako przestrzeń kulturowa, jako koncepcja polityczna i społeczna misja? Jakie wartości reprezentuje stary kontynent? Czy jesteśmy gotowi ręczyć za jego wartości i równocześnie dzielić je z innymi?

Dyskusja na temat przyjmowania uchodźców, prowadzona w wielu krajach Europy Środkowo-Wschodniej od czasu tak zwanego kryzysu uchodźczego w 2015 roku, wywołała nie tylko debatę antyimigracyjną, lecz prawdziwą nagonkę przeciwko temu, co odmienne, przeciwko Innemu, a także przeciwko liberalnemu sposobowi myślenia w ogóle. Wprowadziła tym samym Czechy, Słowację, Węgry i Polskę na kurs konfrontacyjny z Unią Europejską. Czy obraz Europy jako twierdzy liberalnych demokracji zaczyna się na naszych oczach kruszyć? Czy nacjonalizm zdobywa coraz więcej władzy i wpływu?

Nasi goście – Uwe-Karsten Heye i Najem Wali – doświadczyli w swoich ojczyznach wojny i ucieczki. Byli wypędzonymi i szukającymi schronienia, a dziś angażują się na rzecz ludzi, którzy – tak jak kiedyś oni sami – poszukują nowej ojczyzny. Olga Tokarczuk swoją twórczością literacką sprzeciwia się aktualnej polskiej polityce historycznej z jej skrętem w kierunku nacjonalizmu. Kiedy po ukazaniu się jej ostatniej książki, Ksiąg Jakubowych (opublikowanych w 2015 roku, dotychczas nie ukazało się jeszcze tłumaczenie na niemiecki), skrytykowała kurs rządu polskiego i wypowiedziała się na rzecz Polski otwartej na świat, spotkała ją fala nienawiści, grożono jej także śmiercią.

Z tymi  Gośćmi dyskutowaliśmy o teraźniejszości Europy, o granicach przebiegających między krajami, ale także o granicach pomiędzy ludźmi, o tych, pomiędzy tym, co można powiedzieć a co można uczynić, wreszcie o granicach tolerancji i wzajemnego szacunku.

Uwe-Karsten Heye, ur. w Reichenberg (obecnie Liberec), dziennikarz, był attaché prasowym i pisał przemówienia dla Willy’ego Brandta, rzecznik rządu Gerharda Schrödera oraz dziennikarz stacji telewizyjnych ARD i ZDF. Jego wspomnienia o ucieczce i okresie powojennym Vom Glück nur ein Schatten (Ze szczęścia tylko cień) sfilmowano pod tytułem Schicksalsjahre z Marią Furtwängler w roli głównej. W 2000 roku Heye założył stowarzyszenie Gesicht zeigen! Für ein weltoffenes Deutschland (Pokaż prawdziwe oblicze! Na rzecz Niemiec otwartych na świat), którego jest przewodniczącym. W marcu 2018 roku pojawi się na rynku wydawniczym jego autobiografia Und nicht vergessen (I nie zapomnieć).

Olga Tokarczuk, ur. w Sulechowie, pisarka, jest z wykształcenia psychologiem. Wielokrotnie zdobywała ważne nagrody, w tym była siedmiokrotną finalistką i dwa razy podwójną laureatką (jury i publiczności) Nagrody Literackiej „Nike”, otrzymała także Uznamską Nagrodę Literacką i Międzynarodową Nagrodę Brückepreis europejskiego miasta Görlitz-Zgorzelec. Po niemiecku ukazały się dotychczas m.in. powieści Dom dzienny, dom nocny (2001), Gra na wielu bębenkach (2006), Bieguni (2009) i Prowadź swój pług przez kości umarłych (2011). Ta ostatnia powieść sfilmowana została przez Agnieszkę Holland w 2017 roku pod tytułem Pokot.

Najem Wali, ur. w Bastrze, uciekł z Iraku w 1980 roku po wybuchu wojny iracko-irańskiej do Niemiec. Przez długi czas był korespondentem arabskiego dziennika Al-Hayat, zajmując się kulturą. Pisze regularnie do m.in. Süddeutsche Zeitung, Neue Zürcher Zeitung, taz i do magazynu Der Spiegel. Jest autorem licznych powieści i opowiadań. W 2017 roku opublikował Die Balkanroute. Fluch und Segen der Jahrtausende (Trasa przez Bałkany. Przekleństwo i błogosławieństwo tysiącleci), a w 2018 Saras Stunde (Godzina Sary).

Prowadzenie: dr Weronika Priesmeyer-Tkocz, Akademia Europejska w Berlinie
języki: D i PL, tłumaczenie symultaniczne Piotr Żwak